Het Vrijstellingenbesluit 2026 is een belangrijke wetswijziging in Vlaanderen die sinds 1 maart 2026 bepaalt dat veel renovatiewerken aan daken, gevels en interieurs zijn vrijgesteld van een omgevingsvergunning en meldingsplicht, op voorwaarde dat het bouwvolume niet wijzigt en de energieprestatie niet verslechtert.
Waarom dit nieuwe Vrijstellingenbesluit 2026?
Sinds 1 maart 2026 gelden er belangrijke wijzigingen in de regelgeving rond omgevingsvergunningen. De Vlaamse regering voerde aanpassingen door aan het Vrijstellingenbesluit, het Meldingsbesluit en de limitatieve lijst van gemeentelijke vergunningsplichten. Het doel hiervan is een verregaande administratieve vereenvoudiging. Daardoor zijn heel wat renovatiewerken voortaan vrijgesteld van vergunning of melding.
Welke werken zijn vrijgesteld? Onder andere:
- Het plaatsen van buitenisolatie tot maximaal 26 centimeter (inclusief afwerking).
- Binnenverbouwingen aan hoofdzakelijk vergunde gebouwen.
- Het aanbrengen van zonnepanelen op platte daken (tot 1 meter boven de dakrand) en hellende daken.
- De installatie van warmtepompen en airco’s op een gevel, in de tuin of op een plat dak tot twee meter van de perceelsgrens.
Wat is de impact op de EPB-plicht?
Voor veel verbouwers heeft het Vrijstellingenbesluit 2026 verregaande gevolgen. Immers, in veel situaties waar geen vergunning of melding meer nodig is, valt ook de EPB-plicht weg. Dat kan leiden tot aanzienlijk minder IER-dossiers en administratieve procedures.
Toch blijven er onduidelijkheden over wanneer de EPB-plicht precies nog geldt. Bovendien uiten deskundigen uit de sector bezorgdheid dat een deel van de renovatiemarkt hierdoor buiten het energiebeleid zou vallen. Daarom benadrukken we dat de energieprestatieregelgeving een cruciaal instrument is om de Vlaamse doelstelling van fossielvrije gebouwen tegen 2050 te behalen.
Voorwaarde: Energieprestatie mag niet dalen
Een belangrijke voorwaarde in het vernieuwde Vrijstellingenbesluit 2026 is dat de werken de energieprestatie van het gebouw niet mogen verslechteren. Dit betekent in de praktijk dat de EPC-klasse niet mag dalen door de ingrepen.
Plaats je bijvoorbeeld een slecht geïsoleerde garagepoort of een nieuw raam zonder hoogrendementsglas? Dan daalt je EPC-score mogelijk. Hierdoor vervalt de vrijstelling en worden de werken alsnog vergunningsplichtig én EPB-plichtig.
Wanneer is EPB wel nog verplicht?
Onze EPB-experten, zoals Stijn Vanhooren, stelden gerichte vragen aan het VEKA om duidelijkheid te scheppen. Kortom, de EPB-regelgeving is van toepassing op werken:
- Die kaderen in een vergunningsplichtige aanvraag (of melding) sinds 1 januari 2006.
- Waarvoor de medewerking van een architect vereist is.
- In gebouwen die verwarmd of gekoeld worden.
Indien werken tegelijk met vergunningsplichtige ingrepen plaatsvinden, geldt de EPB-eis voor de totaliteit van de werken.
Overzicht wijzigingen: Voor en Na
| Aspect | Regel voor 1 maart 2026 | Regel Vrijstellingenbesluit 2026 |
|---|---|---|
| Buitenisolatie | Vergunning vaak nodig afhankelijk van grens en type | Vrijgesteld tot max. 26 cm dikte |
| Binnenverbouwing | Vaak vergunning vereist (met stabiliteitswerken) | Vrijgesteld |
| Warmtepomp plaatsing | Vrijgesteld in zij/achtertuin of gevel | Ook vrijgesteld op plat dak en voorgevel |
| EPB-plicht | Gekoppeld aan vergunning/melding | Valt weg bij vrijstelling (tenzij architect vereist is) |
Zorgvuldigheidsplicht en de Architect
Let op, een vrijstelling van de vergunning staat niet gelijk aan een vrijstelling voor de medewerking van een architect. Bijgevolg is vanuit de zorgvuldigheidsplicht een architect soms toch noodzakelijk, bijvoorbeeld bij ingrepen met impact op de stabiliteit. In dat geval is er echter nog steeds geen vergunning, en dus ook geen EPB-plicht.
Voor meer diepgaande details kan je steeds de officiële wetteksten en toelichting raadplegen via de website van Omgeving Vlaanderen.
Tip: Weet je niet zeker of de nieuwe regels van het Vrijstellingenbesluit 2026 op jouw project van toepassing zijn? Vraag tijdig deskundig advies om latere regularisaties en boetes te vermijden.
Twijfel je of je voor jouw verbouwing nog een EPB-verslaggever of specifieke documentatie nodig hebt? Daarom staan wij voor je klaar. Neem dan gerust contact op met de experten voor EPB-verslaggeving. Wij helpen je graag verder om je project succesvol en conform de wetgeving te voltooien. Neem contact met ons op voor vrijblijvend advies.
